Strona główna Książki Metody diagnozy w psychologii klinicznej dziecka i rodziny
PolskiEnglish

Metody diagnozy w psychologii klinicznej dziecka i rodziny
pod redakcją Małgorzaty Święcickiej

metody_diagnozy_mediumRecenzje wydawnicze: prof. dr hab. Ewa Pisula, dr hab. Katarzyna Stemplewska-Żakowicz

miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 2011
ISBN: 978-83-61269-16-8
format: 165×235 mm
liczba stron: 208
oprawa: miękka

Cena: 31.50 zł
28.35 zł

 

Pierwszy tom nowej serii wydawniczej „Psychologia Kliniczna Dziecka i Rodziny”, stanowiącej kontynuację Zeszytów Sekcji Psychologii Klinicznej Dziecka Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Książka składa się z 10 rozdziałów poświęconych różnym aspektom diagnozy w badaniach naukowych i klinicznych oraz praktyce psychologicznej, ze szczególnym uwzględnieniem roli procesu diagnostycznego w pracy terapeutycznej z dziećmi i całymi rodzinami.
„Autorzy przedstawili zagadnienia związane z diagnozą i terapią jako dwa przeplatające się ze sobą, a zarazem mocno połączone aspekty pracy psychologa klinicznego z dzieckiem i rodziną. Znaleźć tu można wiele ważnych informacji na temat konkretnych metod diagnostycznych, a lektura dostarcza ponadto okazji do refleksji nad rolą i przebiegiem diagnozy psychologicznej. Autorzy nie wahają się odnieść do kontrowersyjnych zagadnień, prezentując swoje stanowisko jako głos w dyskusji, która niewątpliwie powinna toczyć się wśród psychologów nad różnymi aspektami diagnozy”.
Z recenzji prof. dr hab. Ewy Pisuli

 

Streszczenia rozdziałów

1. Czy diagnoza ma sens? Miejsce diagnozy we współczesnej systemowej terapii rodzin
Szymon Chrząstowski
Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski
Rozdział poświęcono zastrzeżeniom wysuwanym przez terapeutów, których praca inspirowana jest ideami konstrukcjonizmu społecznego, pod adresem tradycyjnie ujmowanej diagnozy w psychoterapii. Zgodnie z prezentowanym przez nich stanowiskiem diagnoza utrudnia uważne słuchanie i zrozumienie klienta (pacjenta) oraz jego trudności. Całkowite odrzucenie diagnozy nie wydaje się jednak możliwe, gdyż pewne próby zrozumienia drugiej osoby zawsze towarzyszą rozmowie z pacjentem. Im bardziej niesformalizowany charakter diagnozy, tym większa jej podatność na zniekształcenia. Końcowa część rozdziału dotyczy praktycznych wniosków, jakie płyną z zestawienia argumentów za odrzuceniem diagnozy i przemawiających na jej korzyść. Szczególną uwagę poświęcono diagnozie zmiany jako kluczowego elementu każdej terapii.
Słowa kluczowe: diagnoza jako hipoteza, konstrukcjonizm społeczny, postmodernizm, terapia systemowa, zmiana w terapii.

2. Obserwacja psychologiczna w procesie diagnozy klinicznej dziecka
Marina Zalewska
Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski
W rozdziale przedstawiono definicję obserwacji psychologicznej, sformułowaną przez Kowalika (2000) oraz omówiono specyfikę tej metody, założenia teoretyczne i reguły wnioskowania na podstawie danych obserwacyjnych. Położono akcent na analizę problemów związanych ze stosowaniem obserwacji w kontekście diagnozy klinicznej dziecka. Wskazano na formalne aspekty obserwacji psychologicznej i jej ograniczenia jako metody badania psychiki dziecka.
Słowa kluczowe: diagnoza klasyfikacyjna, diagnoza wyjaśniająca, obserwacja psychologiczna, podejście interpersonalne, wnioskowanie redukcyjne, wnioskowanie teoretyczne.

3. Obserwacja interakcji niemowlę – rodzice. Rola mikroanalizy zachowania
Grażyna Kmita
Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski
Rozdział poświęcony jest szczególnemu podejściu do obserwacji psychologicznej niemowląt i ich rodziców – mikroanalizie zachowań interakcyjnych. Autorka przedstawia źródła zainteresowania badaczy mikroanalizą komunikowania się w najwcześniejszym okresie życia. Omawia podstawowe założenia teoretyczne i metodologiczne, znaczenie systemu kodowania, ograniczenia związane z interpretacją danych obserwacyjnych oraz przykładowe programy komputerowe ułatwiające kodowanie materiału filmowego. Rozdział kończą rozważania nad wyborem właściwego poziomu analizy danych obserwacyjnych: kiedy warto zastosować mikro-, a kiedy makroanalizę zachowań?
Słowa kluczowe: makroanaliza, mikroanaliza, niemowlę, rodzice, zachowania interakcyjne.

4. Terapia trzyletniego chłopca autystycznego przez zestrajanie działań w diadzie dziecko – dorosły
Hanna Olechnowicz
Klub Terapeutyczny dla Dzieci z Poważnymi Problemami Emocjonalnymi i ich Rodzin przy Ośrodku Badań i Usług Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, Warszawa
Felicyta Krawczyk
Zespół Szkół Specjalnych, Opole
W rozdziale przedstawiono ewolucję autystycznego chłopca, którego rozwój załamał się w 18. miesiącu życia. Indywidualną terapię rozpoczęto, gdy dziecko miało trzy i pół roku. Zmierzała ona do restytucji doznań przynależnych wiekowi poniemowlęcemu oraz do wytworzenia reprezentacji działaniowej (enactive representation) własnej osoby w relacji z terapeutką. Program odwoływał się do przedsymbolicznego poziomu rozwoju osobowości. Wpływ terapeutyczny polegał na zestrajaniu działań w diadzie dziecko – dorosły i angażowaniu w intensywną aktywność ruchową ciała i psychiki dziecka, by wyzwolić w nim intencjonalne spostrzeganie, spontaniczne działanie i inicjatywę. Po dwóch miesiącach terapii chłopiec ujawnił: (1) wewnątrzpochodny napęd do inicjowania kontaktu; (2) zdolność użycia nielicznych wyrazów do organizowania sytuacji społecznych (wyrażanie pragnień, słowa „nie” i „ja”). Badanie psychologiczne przeprowadzone w 5. roku życia dziecka wykazało normę intelektualną bez symptomów autyzmu.
Słowa kluczowe: aktywność ruchowa, autyzm, działania w diadzie dziecko – dorosły, reprezentacje w umyśle, zestrojenie działań.

5. Diagnoza funkcjonowania psychicznego dzieci przy użyciu metod projekcyjnych
Katarzyna Schier, Marta Wąs
Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski
Autorki przedstawiają argumenty przemawiające zarówno za stosowaniem metod projekcyjnych w procesie diagnozy psychologicznej dzieci i młodzieży, jak i przeciw wykorzystywaniu ich. Omawiają definicję zjawiska projekcji w odniesieniu do szeroko rozumianych procesów społecznych, a także bardziej szczegółowo – w kontekście badania psychologicznego. Podają sposoby klasyfikacji technik projekcyjnych w psychologii klinicznej. W rozdziale przedstawiono trzy przykłady wykorzystania w diagnozie narzędzi projekcyjnych, analizując ich przydatność. Na zakończenie określono warunki stosowania metod projekcyjnych w pracy naukowej i w pracy klinicznej z dziećmi i młodzieżą.
Słowa kluczowe: diagnoza, metody projekcyjne, Scenotest, rysunek rodziny.

6. Metody badania funkcji wykonawczych u dzieci i młodzieży– omówienie wybranych technik
Małgorzata Woźniak-Prus
Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski
Specjalistyczna Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna TOP
Małgorzata Gambin
Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski
Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”
Funkcje wykonawcze definiowane są jako zbiór procesów o mózgowej lokalizacji, odpowiedzialnych za organizację i realizację celowego działania, a zatem warunkujących zdolność jednostki do samokontroli. Badanie ich jest ważnym elementem diagnozy psychologicznej dzieci i młodzieży, ponieważ zaburzenia funkcji wykonawczych obserwuje się u osób z różnymi nieprawidłowościami rozwoju (np. zespołem nadpobudliwości psychoruchowej, całościowymi zaburzeniami rozwoju). W rozdziale przedstawiono różne metody diagnozy wybranych funkcji wykonawczych, takich jak hamowanie reakcji, pamięć operacyjna, przełączanie, planowanie oraz fluencja słowna. Omówiono zarówno metody stosowane w badaniach naukowych, jak i w praktyce klinicznej.
Słowa kluczowe: hamowanie, funkcje wykonawcze, pamięć operacyjna, planowanie, techniki badawcze, zaburzenia rozwoju dziecka.

7. Skale szacunkowe dla rodziców i nauczycieli jako narzędzia diagnozy w psychologii klinicznej dziecka
Małgorzata Święcicka
Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski
W rozdziale przedstawiono zastosowanie, założenia teoretyczne oraz zasady konstrukcji skal szacunkowych dla rodziców i nauczycieli. Skale szacunkowe to narzędzia diagnostyczne służące ocenie stopnia nasilenia objawów psychopatologicznych u dzieci. Omówiono przykłady skal opracowanych na podstawie wyników badań empirycznych oraz skal opartych na kategoriach zawartych w podręczniku diagnostycznym DSM. Ukazano znaczenie skal oceniających stopień upośledzenia funkcjonowania życiowego dzieci oraz korzyści wynikające z uzyskiwania danych o dziecku od kilku informatorów. W drugiej części rozdziału przedstawiono wstępne wyniki prowadzonych przez autorkę badań nad konstrukcją skal szacunkowych przeznaczonych do diagnozy dzieci z zaburzeniami uwagi.
Słowa kluczowe: diagnoza psychologiczna, skale szacunkowe, zaburzenia rozwoju dzieci.

8. Kategorie do opisu relacji między członkami rodziny – bliskość, autonomia, władza
Barbara Tryjarska
Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski
W rozdziale zaproponowano trzy kategorie do opisu relacji w rodzinie – bliskość, autonomię i władzę. Przy ich użyciu można diagnozować każdą relację między dwiema osobami. Autorka omawia podobieństwa i różnice między bliskością a więzią, symbiozą, wiązaniem, fuzją i rozmyciem granic. Z wymiaru „bliskość” wyodrębnia wymiar intruzyjności. Omawia przejawy autonomii w relacji dwóch dorosłych osób i proces osiągania jej przez dorastające dzieci w rodzinie. Władza w relacji, rozumiana jako moc podejmowania decyzji i egzekwowania ich, odróżniana jest od kontroli.
Słowa kluczowe: autonomia, bliskość, relacje w diadzie, więź, władza

9. Przegląd najważniejszych metod kwestionariuszowych oceny funkcjonowania rodziny
Magdalena Górska-Michałowska
Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski
W rozdziale przedstawiono modele teoretyczne leżące u podstaw kwestionariuszy najczęściej stosowanych w studiach nad funkcjonowaniem rodziny, budowę i właściwości psychometryczne każdego z narzędzi, a także wybrane badania przeprowadzone przy ich użyciu. Omówiono trzy typy kwestionariuszy: oparte na modelach wielowymiarowych, służące do oceny kilku aspektów funkcjonowania rodziny (FES i FAD); oparte na modelach wielopoziomowych, umożliwiające badanie jej jako całości, na poziomie relacji między poszczególnymi członkami i poziomie postrzeganego przez nich własnego funkcjonowania w rodzinie (FAM, KOR) oraz wywodzące się z modeli dwuwymiarowych, które pozwalają na szczegółową ocenę dwóch kluczowych dla właściwej diagnozy obszarów funkcjonowania rodziny (SFI, FACES, CIFA). Opracowanie to może okazać się szczególnie użyteczne dla badaczy i klinicystów, którzy chcą podjąć uzasadnioną empirycznie decyzję dotyczącą wyboru odpowiedniego narzędzia do oceny funkcjonowania rodziny.
Słowa kluczowe: diagnoza rodziny, kwestionariusze do oceny rodziny, modele funkcjonowania rodziny.

10. Retrospektywna ocena dziecięcych doświadczeń osób dorosłych. Aspekty teoretyczne i metodologiczne
Jochen Hardt
Uniwersytet J. Gutenberga w Moguncji
Katarzyna Schier
Małgorzata Dragan
Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski
Autorzy przedstawiają wnikliwą analizę różnych aspektów retrospektywnej metody badania dziecięcych doświadczeń osób dorosłych oraz ocenę jej przydatności do celów diagnozy psychologicznej. Prezentują różnorodne wyniki badań nad pamięcią i opisują sposoby ich wykorzystania we wnioskowaniu o doświadczeniach autobiograficznych. Analizę oparto na danych dotyczących wykorzystania seksualnego, przemocy fizycznej oraz zaniedbania dzieci przez ich opiekunów.
Słowa kluczowe: badania retrospektywne, negatywne doświadczenia z dzieciństwa, przemoc fizyczna, przemoc seksualna, retrospektywny opis doświadczeń, trauma dziecięca, zaniedbywanie.